
Nascut dins uno familho d’ourigino gascouno. L’oustau
de familho de Fountan se trobo a Rocofort de Garouno a l’Ouest de Muret.
Soun paire, Fernand, travalhavo dins li camins de ferre,
ço que dounet drech au filh de viajar a gratis.
Sa maire, Louiso, nascudo De Cours d’Entras ero d’uno
linhado de noblos gascouns arrouinats.
Rebèlo a tout embarrament dins uno escolo, se faguet
soun educacioun tout soulet. Ero autodidacto. Aquo l’empachet pas de seguir
un temps coumo auditour liure, l’Escolo dis Lengos Ourientalos a Paris, pièi
l’Institut d’Estudis Pouliticos de Toulouso.
Nascut dins uno familho mounarquisto s’engaget en poulitico
pèr lou primier cop dins lou Mouvement Soucialisto Mounarquisto vers si quinge
vo sege ans. Quitet lèu lou mounarquisme pèr se marcar a co dis anarquistos.
Li
quitèt piei pèr soustenir li troutsquistos dou groupe « Socialisme et
Barbarie ». Se mudet a Nisso pèr s’oucupar d’uno vielho persouno de sa
parentèlo. Aquí frequento un temps lou PCF que lou maucoro e se marco a « La
Nouvelle Gauche » que fuguet uno di brancos foundatriços dóu P.S.U. (Parti
Socialiste Unifié).
A la primo de 1959 foundo lou Partit Naciounalisto Ouccitan
a co de Ben
Persecutat pèr la municipalitat de Nisso e a la seguido
de dous proucès, un pèr ajudo au FLN Algerian e un autre pèr afaire fabricado
d’oumosexualitat se mudet dins li Valados d’Ouccitanié Aupino e s’establiguet
a Fraisse dins la Vau Varacho.
Après aver passat dous ans a establir la frountieiro
lenguistico de l’ouccitan amé l’italian piemountès foundet lou M.A.O. (Mouvement
Autounoumisto Ouccitan ) vers l’an 1967.
Dempièi Fraisse, bailejet lou P.N.O. fins a sa mort
en 1979 a l’age de 50 ans.
Sabié un pauc l’Ouccitan de Gascouno que parlavo soun
paire. Sus la fin de sa vido ero capablo de s’expremir en italian, mai pèr
l’essenciau de sa militanço, utilisavo lou francès.
L’elabouracioun de sa pensado fuguet pas uno revelacioun,
mai lou fruch d’uno loungo recerco cientifico que ié demandet d’annados entre
15 vo 21 ans. L’essenciau de sa pensado ero establit benleu 8 a 10 ans avant
la creacioun dou PNO, a la debuto dis annados 50. Es la reflexioun sus la
descoulounisacioun dóu Vietnam, dóu Maroc, de la Tunisié e mai que mai d’Argerié
que ié serviguet d’encastre poulitique councret. Es la descuberto de la soucioulougié
marxisto e l’estudi de la Psicanaliso, mai que mai de l’obro de Wilhelm Reich
que lou menèt a l’etnisme. Marx coumo Wilhelm
Reich i an fach coumprèner l’alienacioun prigoundo de l’umanitat e es l’estudi
de la questioun naciounalo dins lou mounde que l’an menat au naciounalisme
ouccitan. L’essenciau de sis ideios eron establidos quouro lou proufessour
Pèire Bec, de Cazèros proche Rocofort i faguet descubrir l’existencio de la
lengo ouccitano. Adounc se i a lengo especifico, se diguet, i a uno nacioun
que deu se liberar.
Es
pèr lougico poulitico que foundet lou PNO.
Pèr simplificar diguèm que i a tres courents de pensado
que l’an butat a fargar lou PNO. Primier, la critico de Wilhelm Reich, segound
la critico dóu marxisme, e tres la critico de l’imperialisme.
1°) La critico de Wilhelm Reich.
Ivoun Bonnet dins un testimoni precious titoulat : « De
l’anarchisme au nationalisme occitan » (1) nous conto coumo Fountan descubriguet
lou libre mage de Reich « La fonction de l’orgasme » : Giliane Berneri,
dóu groupe anarquisto Cronstadt de Paris, publiguet dins « Le libertaire »,
un article ounte presentet « La fonction de l’orgasme » de W. Reich.
Fountan
manifestet soun estrambord. Legiguet lou libre e me diguet qu’ero la justificacioun
cientifico de l’anarquisme.
Perdequé aquel estrambord de Fountan per W. Reich.
1- Lou libre es un manifeste pèr la liberacioun sexualo
de l’umanitat.
Lou
jouine Fountan qu’es a l’entourn de si vint ans, de pèr si tendencios oumosexualos,
ero apassiounat pèr l¹estudi de la sexualitat. Reich douno de rasouns cientificos
a soun existencio.
2- Lou libre de Reich es un libre de contestacioun de
la pensado de Sigmund Freud la naturo umano es facho de forços de mort e de
forços de vido que se countriston. Reich, au countrari, demostro que i a pas
d’instinct de mort. Li manifestaciouns de mort qu’apèlo sadou-masouquisme
soun pas que lou prouduch dóu refoulèri dis instincts de vido. D’efiech Reich,
en suenhant si malauts provo qu’en desveloupant lis expressiouns de vido pèr
de tecnicos de terapié especificos, lou sadou-masouquisme desapareis. Se desapareis,
es dounc pas dins la naturo de l’ome. I a dounc pas d’instinct de mort. Ansin
Reich demostro que la desalienacion de l’ome es poussible. Pèr Freud au countrari
la desalenacioun de l’estre uman es uno recerco vano. Pèr Freud om pot que
pouliçar la naturo umano. Per Reich la desalienacioun toutalo es poussiblo.
Freud sera counsiderat coumo lou nouvèu preire de la
soucietat macartisto americano liogo que Reich es estat fisicament eliminat
pèr aquelo soucietat repressivo en 1952.
Aquelo ideio que la desalenacioun de l’ome es poussiblo
e alaro que lou prougrès de l’umanitat se pot averar cientificament es la
clau principalo de l’obro de Fountan.
Fountan avié en testo d¹escirure uno critico de la pensado
de Reich.
Avem
d’èu unicament un expausat courtet publicat dins un numerò especiau dóu Lugarn
(2).
La
critico de Fountan devié pourtar sus la questioun de l’oumo-sexualitat que
Reich counsideravo coumo uno malautié. Devié pourtar tamben sus li limitos
dóu sexualisme car la naturo umano es tamben ecounoumico e culturalo. Lou
trabalh es a faire.
2°) La critico de Marx.
Lou segound pouch fort de la pensado de Fountan es la
critico dóu marxisme.
Avem
aqui de textes de Foutan un pauc mai develoupats :
- « La techno-bureaucratie » publicat en 1967
- « Nationalisme révolutionnaire, religion marxiste
et voie scientifique du progrès » de 1970.
- « La question des petits propriétaires »
de 1971.
Fau rapelar lou countexto dis annados 60 ounte lou marxisme
e la countestacioun de Marx ero lou sujet douminant de l’epoco.
Se Fountan recouneis que Marx a agut rasoun de moustrar
l’impourtancio de la lucho di classos soucialos, Fountan countesto Marx sus
quasiment touti li pounchs forts de sa doutrino.
- Sus lou “materialisme dialectic”. « “lou materialisme
dialectic” es a recaptar au musèu » ço ditz.
- Sus “lou materialisme istouric”. Marx souto-estimo
l’impourtancio de l’ecounoumié sexualo e de la questioun naciounalo.
- Sus lou rotle dou prouletariat. Marx a tort de redurre
la lucho di classos a la soulo lucho entre capitalisme e prouletariat. La
classo di pichots prouprietaris e mai que mai la mountado de la classo techno-bureucratco
couplicon li causos. La classo capitalisto es traversado pèr la questioun
naciounalo.
A l’ideio de dictaturo dou prouletariat, Fountan
oupauso que lou prougrès souciau passo per l’unioun di quatre classos naciounalos
que soun lou prouletariat naciounau, li pichots prouprietaris, li capitalistos
naciounaus e la bureu-tecnoucracié eissudo di mouviments naciounaus countro
li fracciouns croumpadoros d’aquelis classos. Fountan denouncio atau lou cousmoupoulitisme
prouletarian.
Fountan, au noum dou prougrès souciau per cado nacioun
a dounc establit la critico la mai radicalo que siegue de Karl Marx e de si
diciples.
Avant tout autre pensaire poulitic, a previst e benleu
precipitat la quincanelo de touti li regimes ounte s’es assajat uno aplicacioun
councreto dou marxisme.
A la questioun : « Fountan, marxisto vo
pas ? » Fountan respoundié : « benleu post-marxisto ». De fach,
Fountan a despassat Marx e de liuenh.
3°) L’Etnisme e la critico de l’imperialisme.
Es sus la questioun naciounalo que Fountan a counsacrat
l’essenciau de
Es partit d’uno critico de la definicioun de la nacioun
d’Ernest Renan e de Jousep Staline.
Countro Renan qu’escriguet lou texte celebre « Qu’est
ce qu’une nation », Fountan respound que la voulountat de viure ensem
es mouvedisso e que la voulountat rend pas compte de l’alienacioun naciounalo.
Countro Staline qu’a escrich “Lou marxisme e la questioun
naciounalo”, Fontan demostro que la definicioun de Staline es inaplicablo.
Segound
Staline, per que i ajo nacioun fau que sièguen remplits li cinq criteris de
teraire coumun, d¹istorio coumuno, d’ecounoumié coumuno, de lengo coumuno
e de temperament coumun. Aquelo definicioun vóu que per li naciouns qu¹an
un Estat recounegut e explico pas la liberacioun di naciouns coulounisados.
Per Fountan, lou soulet criteri qu’explico l’existencio
d’uno nacioun es aqueu de la lengo indigèno. Lis autris critèris podon este
presents e jougar un rolle mai nous donoun pas de limitos oubjectivos per
determinar li limitos entre naciouns. Pasmens, touto lengo se parlo sus un
terrritori, a uno istorio, es ligado a uno ecounoumié e recoubris un biais
de viure.
Fort d’aquelo critico Fountan passet uno grando part
de sa vido a estudiat sus carto la geugrafié di lengos e nen dounet un atlas
a l’encop oubjectiu e nourmatiu. Aqueu atlas sera aqueu dou mounde plurinaciounau
un cop touti li pople liberats dis imperialismes.
Armat de toutis aquelis estudis, foundet lou Partit
Naciounalisto Oucccitan un journ de primo de 1959 en esperant que lou pople
ouccitan e touti lis autris poples dou mounde l’anavon seguir.
Ero de pas coumptar sus l’alienacioun prigoundo de la
soucietat ouccitano. La reaccioun countro Fountan es de coumparar a la reaccioun
countro Wilhelm Reich. La reacccioun fuguet feroujo tre que vouguet metre
sis ideios en pratico.
Sa pousicioun favourablo a la descoulounisacioun dou
mounde arabo e berbère
Tout aquo jounch fai que Fountan causiguet de se faire
faidit (exiliat), mai sens quitar l’Ouccitanié. S’installet dins li valados
aupinos de lengo ouccitano oucupado per l’Italié, mai precisament a Fraisse
dins la Vau Varacho ounte fuguet aculhit per Toni Boudrié que couneissié de
noum coumo poueto de lengo d’Oc.
Aquí foundet lou Mouvement Autounoumisto Ouccitan (lou
M.A.O.) amé quauquis jouines de la valado vers l’an 1967. L’amiro dou mouvement
ero de proucurar a l’Ouccitanié Aupino l’estatut de la Val d¹Aoste, es a dire
l’autounomié dins l¹encastre de l’Estat italian.
E dempiei Fraisse contunhet fins a sa mort de menar
lo Parti Naciounlisto Ouccitan.
Vint e cinq ans après poudem faire lou bilan dis avançados
dou fountanisme :
- En Ouccitanié Aupino, avem ganhat l’estatut de Coumunautats
Mountanos e la recouneissenço de la lengo ouccitano per l’Estat italian.
- Dins la Vau d’Aran qu’es toutjourn souta douminacioun
espanholo, avem ganhat l’estatut d’autounoumié e l’ouficialisacioun de l’ouccitan
souto sa varianto gascouno.
- Dins l’Estat francès, avem ganhat l’estatut de regiounalisacioun
dempiei 1981. Es la lei Deferre. Uno pichoto avançado ven de se faire amé
ço que s’apelo lou temps 2 de la regiounalisacioun degudo a la voulountat
dou primier ministre de l’Estat francès, Jean Pierre Rafarin.
En deforo d’Ouccitanié,
lis avançados soun forços numerousos.
Citarai
souncoment la fin de l’emperi souvietic, la reunificacioun de l’Alemanho,
la particioun de la Iougoslavié, la counsoulidacioun de l’Estat d’Israël,
etc...
Lou bilan es largament pousitiu emai se forço demoro
de faire.
Couneisse
pas d’ideio poulitico que sié estado tant fruchouso. Se pot parlar d’un proufetisme
fountanian.
Sus li questiouns sexualos, la liberalisacioun a ganhat
dins touto Europo.
Sus lou plan ecounoumic, la prougressioun dou niveu
de vido es incontestable mai que mai
en Ouccitanié encaro que i ague foço de faire per mai de justicio soucialo.
L’estudi cientifico de la pensado e de l’obro de Francès
Fountan es a faire. Es dificile dins la mesuro que toco a touti li ciencios
umanos.
Toco
a la soucioulougié, a l’ecounoumié sexualo, a la geougrafié lenguistico e
ben segur a la poulitico. L’obro de Fountan es coumplexo es coumo d’estelos
qu’enlusisson l’univers uman. Darrrier cado estelo, i a uno autro estelo e
au bout dóu camin i a la libertat.
Lou President dóu PNO, lou 18 d’avens de 2004.
Texte presentat lou primier cop per la counferenço de
foundacioun dóu Centre François FONTAN en Occitanié piemounteso a Paisano
(Paesana, Piemonte).
1-
« Hommage à François Fontan » 1991 - Supplément du Lugarn N° 38.
2-
« Eléments de base pour une politique scientifique - 2/ Soocialisme:
communisme »,
1971 - Supplément au N° 3 du Lugarn.